Ο Γιάννης Μαρκόπουλος είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες συνθέτες.

Γεννιέται το 1939 στο Ηράκλειο της Κρήτης, από γονείς παλαιών οικογενειών του νησιού, και περνάει τα παιδικά του χρόνια στην Ιεράπετρα. Εκεί, στο ωδείο της παραλιακής αυτής πόλης, παίρνει τα πρώτα του μουσικά μαθήματα στη θεωρία και στο βιολί. Οι πρώτες του επιδράσεις προέρχονται από την τοπική μουσική με τους  γρήγορους χορούς και τα επαναλαμβανόμενα μικρά μοτίβα τους, από τη κλασική μουσική, καθώς και από τη μουσική της ευρύτερης ανατολικής Μεσογείου – και ιδιαίτερα της κοντινής Αιγύπτου.
Το 1956 συνεχίζει τις μουσικές σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών, με τον συνθέτη Γεώργιο Σκλάβο και τον καθηγητή του βιολιού Joseph Bustidui. Την ίδια εποχή εισάγεται στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, για κοινωνικές και φιλοσοφικές σπουδές, ενώ παράλληλα συνθέτει για το θέατρο, τον κινηματογράφο και το χορό. Το 1963 βραβεύεται για την μουσική του στις Μικρές Αφροδίτες του Νίκου Κούνδουρου από το  φεστιβάλ κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και τον ίδιο χρόνο ανεβαίνουν από νέα χορευτικά σύνολα τα μουσικά του έργα Θησέας (χορόδραμα), Χιροσίμα (σουίτα μπαλέτου) και τα Τρία σκίτσα για χορό.                                                                              
Το 1967 γίνεται στην Ελλάδα δικτατορία και ο Γιάννης Μαρκόπουλος αναχωρεί στο Λονδίνο. Εκεί εμπλουτίζει τις μουσικές του γνώσεις με την Αγγλίδα συνθέτρια Elisabeth Lutyens. Επίσης συνθέτει την κοσμική καντάτα Ήλιος ο πρώτος, σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη (που τιμάται με το βραβείο Νόμπελ το 1978), και τη  μουσική για τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη (για το θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν). Παράλληλα ολοκληρώνει τη μουσική τελετή Ιδού ο Νυμφίος, έργο που κρατά ανέκδοτο, εκτός ενός τμήματος, του περίφημου Ζάβαρα-κάτρα-νέμια,  που αποτελεί ένα τα πιο διάσημα κομμάτια του. Την ίδια περίοδο γνωρίζεται με τους συνθέτες Ιάννη Ξενάκη και Γιάννη Χρήστου και έρχεται σε επαφή  με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά έργα. Στο Λονδίνο συνθέτει ακόμα τους  Χρησμούς,για συμφωνική ορχήστρα, και τους πρώτους Πυρρίχιους  χορούς Α, Β, Γ,(από τους 24 που ολοκλήρωσε το 2001), οι οποίοι παίζονται, το 1968, από την ορχήστρα Concertante του Λονδίνου στο Queen Elizabeth Hall. Τότε γράφει και τη μουσική  για την Τρικυμία του Σαίξπηρ, που ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, σε σκηνοθεσία David Jones .
Το 1969 επιστρέφει στην Αθήνα, για να συμβάλει με τα έργα του στην πορεία για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Δημιουργεί μια νέα κίνηση για την τέχνη και τη χρησιμότητά της και αναζητεί την βαθύτερη ενότητα του ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό του περιβάλλον.
Με την είσοδο της  δεκαετίας του ’70, υλοποιεί το μουσικό του όραμα: καταθέτει μουσικά έργα που χαρακτηρίζονται στο σύνολό τους ως νέα πρόταση και τομή για τη μέχρι τότε ελληνική μουσική πραγματικότητα· έργα με ενότητα της  αισθητικής και της φιλοσοφικής άποψης του συνθέτη ως προς τις  θεμελιακές αρχές τους, με το καθένα όμως από αυτά να είναι διαφορετικό. Ιδρύει ένα νέο και ιδιόμορφο ορχηστικό σχήμα, καθιερώνοντας, με τις συνθέσεις του, την ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανής του ενορχήστρωσης. Παράλληλα προτείνει εμφατικά την «Επιστροφή στις Ρίζες», εννοώντας τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η  πρότασή του  αυτή παίρνει  τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης.

 

Λίγο αργότερα, ιδρύει την ορχήστρα Παλίντονος αρμονία, που αποτελείται από όργανα συμφωνικά και ελληνικά. Παρουσιάζει τα έργα του στο στούντιο Λήδρα  και αργότερα στη μπουάτ Κύτταρο,με νέους τραγουδιστές και μουσικούς. Διδάσκει τον τρόπο της ερμηνείας της μουσικής και των τραγουδιών του, στην αισθητική κατεύθυνση που πάντοτε επιζητούσε. Μαζί με τα θεατρικά στιγμιότυπα και τον εικαστικό διάκοσμο στήνει μια πολύτροπη μουσική παράσταση. Διανοούμενοι και φοιτητές  γεμίζουν καθημερινά τους χώρους της δραστηριότητάς του, παρά τα εμπόδια της τότε εξουσίας. Τα τραγούδια του, όπως οι Οχτροί,τα Λόγια και τα χρόνια, τα Χίλια μύρια κύματα, η Λένγκω (Ελλάδα), ο Γίγαντας, το Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι, το Καφενείον η Ελλάς, το Ο τόπος μας είναι κλειστός, τα  Παραπονεμένα λόγια, το Μιλώ για τα παιδιά μου  και πολλά άλλα, γίνονται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει με τα μουσικά του έργα Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Ο Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους, Ήλιος ο Πρώτος, Χρονικό, Ιθαγένεια, Οροπέδιο, Θητεία και Μετανάστες – σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχ. Κατσαρού, Ελευθερίου, Σκούρτη, Θεοδωρίδη αλλά και δικούς του.
Το 1976 συνθέτει τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά του ΒΒC Who pays the Ferryman?, και η επιτυχίατου μουσικού θέματος παραμένει στην κορυφή του βρετανικού Hit-Parade για μήνες, ενώ κάνει τον συνθέτη διεθνώς γνωστό.
Στα επόμενα χρόνια η δημοφιλία αυτή εκφράζεται με πολλές μετακλήσεις για συναυλίες, και ο Μαρκόπουλος  πραγματοποιεί αλλεπάλληλα ταξίδια ανά τον κόσμο. Επισκέπτεται διαδοχικά, δίνοντας συναυλίες με τα έργα του, τη Νέα Υόρκη, τη Φιλαδέλφεια, το Σικάγο, το Σαν Φρανσίσκο, το Τορόντο, το Μόντρεαλ, τη Στοκχόλμη, το Άμστερνταμ, τη Νάπολη, το Παρίσι, το Βερολίνο, το Μόναχο, τη Φρανκφούρτη, τις Βρυξέλλες, το Λονδίνο, καθώς και διάφορες πόλεις της Ρωσίας  και της Αυστραλίας.
Στην καλλιτεχνική του παραγωγή, βέβαια, σημαντική θέση έχει η μουσική του για το θέατρο και τον κινηματογράφο: μουσική για έργα του Ευριπίδη, του Αριστοφάνη, του Μενάνδρου, του Σαίξπηρ, του Τσέχωφ, του Μπέκετ αλλά και σύγχρονων Ελλήνων δραματουργών, και για ταινίες του Κούνδουρου,  του Ντασέν,  του  Κοσμάτου, του Μανουσάκη, του Σκαλενάκη, του Γρηγορίου και άλλων.
Το 1980 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη. Για μια περίοδο ο συνθέτης αποζητεί μια πιο ιδιωτική ζωή με την οικογένειά του, ενώ ξεκινά η προετοιμασία του για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη μουσική του: στον κορμό των νέων συνθέσεών του  εμφανίζονται μελωδικά ξεσπάσματα στηριγμένα στην εκτεταμένη πολυτονικότητα της αρμονικής του δομής  –καρποί της  φαντασίας του–, που ενισχύονται από το πάθος μιας ανεξάντλητης ζωτικότητας.
Από τις συνθέσεις αυτής της περιόδου σημειώνουμε έργα μουσικής δωματίου,  τέσσερα κουαρτέτα, δύο σονάτες, πέντε κομμάτια για βιολί και πιάνο. Από τα έργα ενόργανης μουσικής, το Κονσέρτο-Ραψωδία για λύρα και συμφωνική ορχήστρα,τα  Μητρώα για ορχήστρα εγχόρδων,τη Συμφωνία της Ίασης, επίσης δύο ορατόριακαι δύο κύκλους τραγουδιών. Το 1994 συνθέτει ένα από τα πιο σημαντικά του έργα,τη Λειτουργία του Ορφέα –για φωνή, χορωδία και ορχήστρα–, που απευθύνεται φιλοσοφικά στον επαναπροσδιορι­σμό της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Ακολουθούν η Ανα-γέννηση Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη,μουσικό ταξίδι σε 4 ενότητες,η όπερα Ερωτόκριτος και Αρετή, τα Σχήματα σε κίνηση,  κονσέρτο για πιάνο εμπνευσμένο  από τον Πυθαγόρα,  τα Ευήλια  τοπία, φαντασία για σόλο φλάουτο, ο Νόμος της Θαλπωρής,ορατόριο-μουσικό θέαμα για φωνές, χορωδία, ορχήστρα  πνευστών, μπαλέτο και εικόνες, 16 Πυρρίχιοι χοροί 1980-2001, Τρίπτυχο για φλάουτο έγχορδα και άρπα (2007).

 

The composer Yannis Markopoulos was born in 1939 in Heraklion, Crete. From one of the old families of the island—his father was an attorney and later the Prefect—he spent his childhood in the seaside town of Ierapetra. The Byzantine liturgy heard regularly from the church opposite his family home, Cretan traditional music, with its rapid dances of repeated small motifs, played by local instruments at the town’s weekly festivities, but at the same time the sound of the waves, and the detonation of land-mines in the aftermath of World War II, all these formed part of the accoustic universe of the composer as a child. He took his first lessons in music theory and the violin at the local conservatory and played the clarinet in the municipal band. Meanwhile other musical experiences of decisive importance were classical music as well as the music of the wider Eastern Mediterranean and, most important of all, that of nearby Egypt, which he heard either over the radio or from musicians and travellers passing through his hometown. Thanks to his father’s extensive private library he had the opportunity to deepen his knowledge, beyond school education, in literature, philosophy, history and the arts. He began composing music during his adolescence and two melodies of this time would later become songs that have enjoyed great popularity throughout Greece.
In 1956 Markopoulos moved to Athens to further his music studies at the Athens Conservatory under the composer Yiorgos Sklavos and the violin teacher Joseph Bustidui, while studying philosophy and sociology at the Panteion University. While a student he composed music for the theatre, for the cinema and for dance performances. When he was 24 he was awarded the Music Prize of the Thessaloniki Film Festival for Nikos Koundouros’ film Young Aphrodites and subsequently his works Theseus (dance-drama), Hiroshima(ballet suite) and Three Dance Sketches were performed by avant-garde dance groups. In 1967 a military dictatorship was imposed in Greece. Markopoulos left for London, where he enriched his knowledge under the English composer Elizabeth Lutyens, while his acquaintance with the composers Janis Christou and Iannis Xenakis played an important rôle in the deepening of his contact with the most pioneering musical figures. In London he composed the secular cantata Ilios o Protos (Sun the First) on the poetry of Odysseus Elytis (Nobel Prize 1979) and completed the musical ceremony Idou o Nymphios, a work the composer still wishes to keep unreleased with the exception of one part, the song Zavara-Katra-Nemia, a vocal composition of Dionysian character, that was released in 1966 and became one of his best known pieces. Also in London he composed Chroismoi (Oracles) for symphony orchestra and the Pyrrichioi Dances A, B, C (the first three of the 24 Dances he completed in 2001) that were performed in 1968 by the London Concertante Orchestra at the Queen Elizabeth Hall. During the same year he was commissioned to write the music for Shakespeare’s The Tempest performed by the English National Theatre and directed by David Jones. In 1969 Markopoulos returned to Athens with a musical vision that would not only change the course of music in Greece but would also lend immediate moral support to the general demand for restoration of democracy, the struggle being led primarily by university students and intellectuals. He founded a new and highly distinctive musical ensemble which included Greek local instruments. Thus the piano was combined with the lyre for the first time, while he also added instruments of his own invention, particularly among the percussion, with the intention of enriching the variety of sounds. He then selected young musicians, singers and actors, from both the city and the provinces, and collaborating with painters and poets he presented a series of performances with his musical works Ilios o Protos (Sun the First), Chroniko (Chronicle), Ithagenia (Nativeland), Thitia (Lifetime), Stratis Thalassinos Among the Agapanthi (poetry by George Seferis, Nobel Prize 1963), Oropedio (Mountain Plain) at the Lydra venue which he named music-studio. His most fervent supporters were indeed the students and intellectuals who filled the music-studio daily, despite the constant interventions of the regime that would constantly attempt to shut it down. The composer’s vision had materialised and a new musical wave had been born which he termed “Return to the Roots”. He defined it as “a project for the future involving the process of examination, evaluation and selection of the indestructible sources of our living traditions in combination with selected contemporary art forms and elements”: the outcome was an exceptionally original sound emerging from the unique tone colours stemming from the unaccustomed blends of instruments and voices. In 1976 he composed the popular liturgy The Free Besieged, based on the poem by Greece’s national poet Dionysius Solomos, that he conducted in the crowded Panathenean Stadium, and which was presented in London in 1979. In 1977 he composed the music for the BBC television series Who Pays the Ferryman? The musical theme topped the British charts for months and gained the composer international renown. Numerous invitations for concerts abroad followed, in Paris, Berlin, Frankfurt, Munich, Amsterdam, Stockholm, Canada, Russia, Australia and the United States. Markopoulos continued composing music for the theatre and for the cinema, collaborating with directors such as Jules Dassin, George Cosmatos, Nikos Koundouros and Spyros Evaggelatos. Through his work Yannis Markopoulos did much to shape the musical landscape of the 1970s.
In 1980 Markopoulos married the singer Vassiliki Lavina, his long-time associate, and in 1981 his daughter Eleni was born. For a period he sought a more private life with his family while preparing for the opening of a new chapter in his music, compositions that would display melodic outbursts sustained by polytonic quality and dazzling rhythms of an inexhaustible exuberance. In 1987 he founded the Palintonos Armonia Orchestra (the name deriving from Heraclitus) with which he would give concerts in Greece and abroad and record many of his works. The works of this period include the Concerto-Rhapsody for Lyre and Symphony Orchestra, Mitroa for string orchestra, the Healing Symphony, two oratorios, two song cycles, chamber music works, four quartets, two sonatas, and five pieces for violin and piano. In 1994 he composed one of his most important works The Liturgy of Orpheus. There followed Re-Naissance: Crete between Venice and Constantinople, a musical journey in four units that strikes a balance between the opera form and that of the oratorio, and the opera Erotokritos and Areti. In 1999 he composed Shapes in Motion, a piano concerto inspired by Pythagoras and dedicated to his daughter Eleni. Some of his latest works are Evilia Topia (Sunlit Landscapes), fantasy for solo flute; O Nomos tis Thalporis, oratorio-musical spectacle for voices, choir, wind orchestra, ballet and video projection, dedicated to the environment; and Triptych for Flute, Strings and Harp.

 

 

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Greece License.